Pages

Tuesday, July 9, 2013

VOICE OF OROMIA: ጉዱ የማን ሆነና?ድረስ ለአቤ ቶክቻውህን ደብዳቤ በቅርቡ “ጉድ በል ...

ጉዱ የማን ሆነና?

ይድረስ ለአቤ ቶክቻው
ይህን ደብዳቤ በቅርቡ “ጉድ በል ሰላሌ” በሚል ርእስ ባወጣኸው ላይ ተመርኩዤ የፃፍኩት ሲሆን እሱን በአንድ ቁምነገር በመያዜ ምክንያት ሳላወጣው ብቆይ ሌላ ታሪካዊ የሆነ ጦርነት በኦሮሞና በተለይም በጓደኛዬ ጃዋር ላይ ስትከፍቱ (አንድ ታዛቢ “ጨርቅ ጥሎ ማበድ” ብሎታል)በግርምት እየተከታተልኩ ቆየሁ::
ለነገሩ ለእንቶ ፈንቶ መልስ እየሰጡ እሰጥ አገባ መግጠምና ጊዜ ማጥፋት አስፈላጊ ባይሆንም እንቶ ፈንቶ ሲበዛ እውነት የሚመስላቸው ስለማይጠፉ መልስ መስጠት የግድ ይላል::
አንዳንድ ነጥቦችን ላንሳና ወደ ዋናው መልዕክት እሄዳለሁ::
1) ከሰሞኑ በግብፅ UNHCR ፊት ለፊት ሲካሄድ  የነበረው አሁንም እንደ ቀጠለ ነው፤ ይሁንና ከኦሮሞ፣ከግብፅና ከአልጀዚራ ድረ-ገፆች ውጭ ሲዘገብ አይታይም:: እርግጥ አንተና መሰሎችህ እንደ ዜና ሳይሆን  ሰላማዊ ሰልፈኞቹን ለማጥቃት አንድ ሰሞን አንስታችሁታል:: እሱን ወደ ኋላ እመለስበታለሁ::
2) አንተም ሆንክ መሰል ዘላፊዎች ትኩረታችሁን ያደረጋችሁት በመጀመሪያ ቀን ካነገቧቸው ወደ አስር የሚጠጉ መፈክሮች ውስጥ “ኦሮሞዎች እንጂ ኢትዮጵያውያን አይደለንም” የሚለው ላይ ነው:: ስለአንኳር ጥያቄያቸው ሲጀመርም ደንታም የላችሁ፤ ከዚያ በኋላ የት እንደደረሱ የማወቅ ፍላጎትም የላችሁ:: አንዳንድ አስተያየት ሰጪዎችማ ስደተኞቹ ተሰብስበው እስር ቤት ቢታጎሩ ደስ ይላቸዋል::
3) ይሄ “ኢትዮጵያዊነትን አለመቀበል” አስተሳሰብ በ”ኢትዮጵያ አንድነት አማኞች” ዘንድ እጅግ የሚብጠለጠል ቢሆንም አሁን የመጣ ወይንም አዲስ ክስተት አይደለም:: ኦሮሞዎች ብቻ ሳይሆኑ የኦጋዴን ተወላጆች፣የሲዳማ ብሄርተኞችና  ሌሎችም ይሄን አስተሳሰብና እምነት ያራምዳሉ፤ ይህም የራሱ የሆኑ የተለያዩ ምክንያቶች አሉት:: ሰሞኑን ጨርቅ ያስጣላችሁ ዕብደት አደባባይ ሲወጣማ መሃል ሲያንዣብብ የነበረው ሳይቀር (“ንፁህ ኢትዮጵያውን”ን አይጨምርም) ሁሉም በየፊናው “ይሄስ ኢትዮጵያዊነት በአፍንጫዬ ይውጣ – መጀመሪያ (ብሄሩን እየጠቀሰ) ሲዳማ ነኝ ወዘተ” ማለቱን ቀጥሏል::
4)በአንፃሩደግሞ እነዚህን ወገኖች “ኢትዮጵያውያን አይደሉም” የሚሉ “ንፁህ ኢትዮጵያውን”ም አሉ:: ይሄንን አይነት “ኢትዮጵያዊነት” ደግሞ አገሪቱን የሚያስተዳድሩት ጠ/ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ሳይቀሩ በጥብቅ የሚጠየፉት እንደሆነ በአንድ ወቅት ቃለምልልስ ላይ ተናግረዋል:: የኢትዮጵያው መሪ የሚዘልፉትን ዓይነት “ኢትዮጵያዊነት” የኢትዮጵያ መንግስት ግፍ ሰለባ የሆኑት አንቀበልም ቢሉ ምኑ ላይ ነው ድንቁ?
4) እሩቅ ሳንሄድ በ2012 መባቻ ላይ ቀጣሪ ጌቶችህ የ”ዓመቱ ምርጥ ኢትዮጵያዊ” ብለው አበበ ገላውን ሲሸልሙ በዚያው ዓመት እነ ጥሩነሽ ዲባባ በኦሎምፒክ ዓለምን ሲያስደምሙ ነበር:: ታዲያ እነዚህን  ኦሮሞች እንደ “ኢትዮጵያዊ” ሳትቆጥሩ ኦሮሞው “ኢትዮጵያዊ”ነቱን ከጥያቄ ሲያስገባ “እኛ የምንተገብረውን ተረድተው ነው” አትሉም ነበር? ነው ወይንስ አበበ ገላው የቀድሞውን ጠ/ሚኒስትር  መለስ ዜናዊን ተሳድቦ የ”ዓመቱ ምርጥ ኢትዮጵያዊ”ን “ክብር” ስለተጎናፀፈ አንተም ኦሮሞችን ተሳድበህ ልትሸለምበት አቅደህ ነው? እቅድህ ባልከፋ ነበር፤ ነገር ግን ኦሮሞነትህን እንደደበቅከው ብትቆይ ያዋጣህ ነበርና ተስፋ ያለህ አይመስለኝም:: በነገራችን ላይ መለስ ዜናዊን አምርሬ ብቃወምም አበበ ገላው እና አንተ እድሜ ልካችሁን የማትሰሩትን አምባገነኑ ሰው ባንድ ወር እንደሚሰሩ ጥርጥር የለኝም:: ሌላው ቢቀር ይሄን ጣጠኛ ግድብ ያስጀመሩት ሰውዬው ናቸው::
5)የኦሮሞን ጥያቄ ለማጥላላትና ለማሳነስ ልክ አንተ እንዳልከው “የተጨቆኑት ኦሮሞዎች ብቻ ናቸው እንዴ” የምትለዋ በጣም የተለመደች ናት:: ይሄ እውነት ነው፤ ኦሮሞዎች ብቻ ሳይሆኑ ሌሎች በርካታ ብሄሮች ለዘመናት በአምባገኖችና በጨቋኝ ተስፋፊዎች ሲበዘበዙ፣ሲዋረዱና በባርነት ሲሸጡ እንደነደነበር ዛሬም እንዳሉ የታወቀ ነው:: የኦሮሞ ፖለቲካ ድርጅቶች በሙሉ ይሄንን ይገነዘባሉ፤ መቸም እኛ ብቻ ነን ተበዳይ ብለው አያውቁም:: ጥያቄው ማተኮር ያለበት ግን ኦሮሞ ላይ የሚደርሰው ግፍ እንዴትና ለምን ተለየ የሚለው ላይ ነው:: ለዚህ ደግሞ ምስክርነት የሰጡት በኦሮሞ ህዝብ ወዳጅነታቸው የማይታወቁት ስዬ አብርሃና ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ናቸው:: ሁለቱም በእስር ቤት በነበሩበት ወቅት ያስተዋሉትን ሲገልፁ እስር ቤቱ ውስጥ ኦሮሞ ከመብዛቱ የተነሳ “የእስር ቤቱ ቋንቋ ኦሮምኛ/አፋን ኦሮሞ ነው” ብለዋል:: አንዳንድ ጥናታዊ ግምቶች የኦሮሞ ፖለቲካ እስረኛ እስከ 95% ይደርሳ ል ይላሉ:: የአደባባይ ምስጢር የሆኑትን ሌላ ሌላውን ሳንጨምር ይሄ ብቻውን በኦሮሞ ላይ በተለየ የሚደርሰውን ግፍ ባመላከተ ነበር::
ይሄ ጭራ ያስበቀላችሁ የ”ኦሮሞ ፎቢያ” ጉዳይ ሆኖ ነው እንጂ ዋናው አሳሳቢና አንገብጋቢ ጉዳይ አሁን በግብፅ ውስጥ ከለላ የተነፈጋቸው እነዚህ ስደተኞች እስከዛሬ ጥበቃ  እንዴት አያገኙም፤ የወደፊት እጣ ፈንታቸውስ ምንድነው የሚለው ነው:: ችግሩ ያለው ግን ከሞራልና ሎጂክ ውድቀታችሁ ላይ ስለሆነ መነጋገር፣ በቅን መከራከር፣ማስተዋልና መተማመን የሚሉት ባንተና ጌቶችህ ቤት ጨርሶውኑ የሚታሰብ አይደለም::
ለ1 ወር ያክል በተከታታይ ተቃውሞ ሲያሰሙ ማን ዞርብሎ አያቸው? የኢትዮጵያ መንግስትማ ምን ገዶት ያስብላቸዋል:: አይደለም ለ”ዜጎቹ” መብት ሊከራከር እንዲያውም አሁን ከወደቀው የግብፅ መንግስት ጋር በጠረቤዛ ዙሪያ ለመነጋገር የመጀመሪያ ቅድመ ማስጠንቀቂያ የ”ኦሮሞን ድምፅ አትስሙ” ነው መሰል ከውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ቴዎድሮስ አድሃኖም ጋር ከተነጋገሩ በኋላ የቀድሞው የግብፅ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቢሮ ከሳምንት በላይ ሲደረግና በአገራቸው ሲዘገብ የነበረውን የድረሱልን ጥሪ “አላየንም አልሰማንም” እንዳሉ ተዘግቧል:: በትዊተር ተጠቃሚነታቸው ለሚታወቁት ቴዎድሮስ አድሃኖም እኔም “የአባይ ላይ ጦርነት – እምቢ” የሚለውን ፅሁፌን ጨምሮ በተለይም በኦሮሞ ላይ የሚደረገውን እንዴት ዝም አሉት እያልኩ አጫጭር መልዕክት ስልክ ነበር:: ለነገሩ “እኔና መልዕክቴን ከቁምነገር ይቆጥሩታል፤ ኦሮሞን የኢትዮጵያ መንግስት እንደ ዜጋ አይቶት ለህልውናው ይቆማል” ብዬ ሳይሆን እሳቸውም “አላየንም አልሰማንም” እንዳይሉ ብዬ ነው:: የህወሃት ምላሽ የትኛውም ቢሆን አያስገርምም፤ የሚደንቀውና የሚያሳዝነው  ከእንዳንተ አይነቱ “ጋዜጠኛ”ና ተቃዋሚ ነኝ ባይ የሚሰነዘረው ውርጅብኝ ነው::  ከ “ብሄር በፊት hhfdሰብዓዊነት” ስትሉ የነበረው ኦሮሞው በግራና ቀኝ ሰብዓዊ መብቱ ሲጨፈለቅ፣ ከመሬቱ ሲፈናቀል፣ በእስር ቤት ሲታጎር፣ሲገደል፣የገባበት ሲጠፋ፣ሲሰደድ፣ልጆቹ ሲደበደቡና ከትምህርት ገበታ ሲባረሩ የት ነበራችሁ፤ የትስ አላችሁ? ድንቄም ሰብአዊነት! ይባስ ብሎ “ኦሮሞዎች በኢትዮጵያ ውስጥ ፍትህን ይሻሉ” የሚል ዝግጅት ገና ለገና ይቀርባል ሲባል ዓለምን የሚያስደንቅ የስድብና የጥላቻ ውርጅብኝ! ምንም የማታውቀውን ጋዜጠኛ እስኪያስደነግጥ ድረስ! ዝግጅቱ ከቀረበ በኋላ ያለውን ድራማማ ሼክስፒር ራሱ መድረስ ይከብደዋል:: በተለይ ጃዋርን አብስሎ መብላት ብቻ ነው የቀራችሁ:: እኔን የሚገርመኝ ግን ብዙ ጊዜ ስለ ኢትዮጵያ የሞገተውና ገና 30 ዓመት እንኳን ያልሞላው ጃዋር እንዲህ ሱሪ ካስወለቀ ያለማወላወል ኦሮሚያን ነፃ እናወጣለን ብለው ዝንተ ዓመት ሲታገሉ የነበሩት ከእስር ቢፈቱ ወይ ውጭ ያሉት ትግሉን ጠጠር ማረግ ሲጀምሩ ምን ሊኮን ነው? በነገራችን ላይ ይህ የትንሽ ትልቅ ከወደናንተ ሲጠላ ከወደኛ ሲወደድ፣ ከወደናንተ ሲብጠለጠል ከወደኛ ሲወደስ፣ ከወደናንተ ሲናቅ ከወደኛ ሲከበር ላስተዋለና በቅርቡ የኦሮሞ ሳምንትና የአሊ ቢራ በዓል በሚኒሶታ ሲከበር ጃዋርም መሸለሙን ላየ በናንተና በኛ መሃል ያለው ርቀት የትዬለሌ መሆኑን ይገነዘባል::
በተቃራኒው ጎራ ደግሞ ኦሮሞ መሆንህ ኦሮሞን የማጥቃት መብት የሚያሰጥህ ይመስል ዘርህን መቁጠርህ:: አንድም ጊዜ እንኳን ለምንድነው ይሄ ህዝብ እንዲህ የሚሰቃየው፣ ለምንድነው ኦሮሞ በመሆኑ ብቻ የሚታሰረው፣ በአፍሪካ ከሚነገሩ ቋንቋዎች በሶስተኛ ደረጃ የሚቀመጠው ኦሮምኛ ለምንድነው አንድም ነፃ ጋዜጣ የማይታተምበት ያላልክ “ጋዜጠኛ” ዛሬ ዘርህን የምትቆጥር ማንን ለማሞኘት ነው? ስለ እስክንድር ነጋ ሌተ ቀን ስታነበንብ ስለ ሰላሌው ጎበዝ ተማሪ ታዬ ደንደአ(Taayyee Danda’a) መታሰር አንድም ቀን ያልተነፈስክ አስመሳይ ዛሬ ሰላሌን የምትጠራው ማን ይሰማኛል ብለህ ነው? ያንተ ማንነት ነፃነት አያስገኝ፣ ፍትህ አያመጣ፣ ከሰው እኩል አያረግ፣ወይ ከጥቃት አያድን:: ለስም ለስምማ እንኳንስ አንተ በራስህና ለራስህ መናገር እንዲሁም መፃፍ የማትችል ቀርቶ ፈላጭ ቆራጭ የነበሩት ቀዳማዊ ኃይለስላሴም ከኦሮሞና ከጉራጌ ይወለዳሉ:: ግን የሰውዬው የኦሮሞና የጉራጌ ደም ሁለቱን ማህበረሰብ ከብዝበዛ፣ ስድብና የበታችነት ስሜት አላላቀቀ፤ ሰውዬው ራሳቸው ያንን ማንነታቸውን መደበቅ ይፈልጉ እንደነበር ነው የሚነገረው:: እንዲያውም ማንበብና ማወቅ ስለማትፈልግ ወይም ደግሞ እየሰማህ ጆሮ ዳባ ልበስ ብለህ ነው እንጂ የሰላሌው ምርጥ ልጅና ቀድሞ ንጉሱን ከመፈንቅለ መንግስት በማዳን እንዲሁም ኔልሰን ማንዴላን በማሰልጠን የሚታወቁት ጀነራል ታደሰ ብሩ ከጓዶቻቸው ጋር የኦሮሞ የነፃነት ትግልን የጀመሩት በኃይለስላሴ መንግስት ደረጃ “የኦሮሞን ህዝብ በመቶ ዓመት ወደኋላ ለማስቀረት” የነበረውን ዕቅድ ደርሰውበት ነው:: እናም አልተረዳህ እንደሆነ እንጂ የትኛውም ኦሮሞ ከውጭ ከመጣ ጠላት ይበልጥ የራሱን ከኃዲዎች ይጠየፋል:: ይህን የምለው ወይ አንተን ለማስተካከል አሊያም ኦሮሞውን ወጣት ገልቱ ታረጋለህ ብዬ ሰግቼ ሳይሆን ኦሮሞ ያልሆነውን ሌላውን ህብረተሰብ ያለትክክለኛ መረጃ እያወናበድክ በኋላ አለመግባባት እንዳይፈጠር ነው::
በተረፈ የዘፋኙን መልዕክት ስለመረዳትህ እርግጠኛ ባልሆንም ስለጋበዝከን ዘፈን አመሰግናለሁ:: እኔ ደግሞ ይህን ግጥም ልጋብዝህ
” . . .Ni aara naan jedhu obsee hin dabarfatu
Madaa koo kanatti falaxaa itti horfu
Isan an sossobee kunuunse kunuunsee  qoorsu
Isaan guyyaa guyyaan na jalaa boochisu
Miirri dhukkubbii isaa qaama koo bobeessaa
Muddaa mudhiin isaa na dhoweera deemsa
Madaa kootu hin qooru maafan aaruu dhiisa”
ሙሉውን ግጥም (በግርድፍ ትርጉም “ቁስሌ አልደረቀም ለምን አልናደድ” ፀኃፊ ተስፋዬ ብርመጂ) ከጉለሌ ፖስት ማግኘት ትችላለህ:: አሁንም እንደቀድሞው “ማንብብ ሳይጠበቅብኝ አውቀዋለሁ” ብለህ እንደማትዘለው ተስፋ አደርጋለሁ:: ቁቤ አላውቅም ኦሮምኛ አላነብም የሚል የሰነፍ ሰበብ ታመጣለህ ብዬ አልጠብቅም:: “ከልብ ካለቀሱ እንባ አይገድም” አይደል የሚባለው? ፍንፊኔ/አዲስ አበባ የአንደኛ ደረጃ ተማሪ እያለሁ በሁለት ወር የጨረስኩትን አንተ በዚህ እድሜና እውቀት ይከብደሃል ካሉኝ አላምንም::  ምናልባት ኦሮምኛ መማርህ አማርኛን ያስጠፋብኛል ብለህ ሰግተህ ከሆነ በኔ ይሁንብህ፤ አንዳንድ ዘለፋዎችን ያስረሳህ ይሆናል እንጂ ቋንቋው በጭራሽ አይጠፋብህም::
በመጨረሻም አያቶቼ በኦሮምኛ የመከሩኝን ትንሽ ምክር ተርጉሜ ላካፍልህ:: “አንገትህን ቀና አድርገህ ሂድ: ማንነትህ ከማንም ቡራኬ(ወይም ግሳፄ) ሳያሻው ላንተ በቂ ነው:: ራስህን ከመጠን በላይ አትውደድ፤ ነገር ግን እራስህንና እኛን ከሚያስጠላህና የበታች ከሚያረግህ ነገር ራቅ፤ እኛና የወለድናቸው ወላጆችህ እንደምንወድህ አንተ ደግሞ አክብረን፤ ወንድሞችህን ውደድ፤ ለልጆችህም ይህን አስተምር:: ” ምናልባትም አያቶችህና በፅሁፍህ የጠቀስካቸው በኦሮሚያ ውስጥ ስትዘዋወር ያገኘሃቸው አዛውንቶች ተመሳሳይ ምክር ሊመክሩህ ይችሉ ነበር፤ ነገር ግን ቋንቋቸውን አታውቅምና የሚሉትን ስላማትረዳ የሰጡህን እርጎ ብቻ ጠጥተህ ሄድክ:: በወንድሞችህና በልጆቻቸው ላይ ያለምንም ርህራሄ(ምናልባትም በግፊት)  የፃፍከውን አሁን ቢያውቁ እንዴት ይፀፅታቸው ይሆን? ሰላሌ ጉድ ካለ ልጆቼ ለምን ጥበቃ ጠየቁ ብሎ ሳይሆን ያንተና መሰሎችህን እርቢተኝነት አይተው ወንድም በወንድሙ ላይ ሲነሳና በዙሪያው ያለው ሁሉ ዝም ሲል(አንዳንዱም ድንጋይ ሲያቀብል) ታዝበው ነው:: ኦሮሞውንም ሆነ ሰብዓዊነት የሚሰማውን የትኛውንም ማህበረሰብ ጉድ የሚያሰኙት ካገራቸው በግፍ መሰደዳቸው ሳያንስ በስደት በሚኖሩበት በማያውቁት ነገር ሲጠቁ መግቢያ ጠፍቷቸው ከለላ የጠየቁት  ሳይሆኑ በአደባባይ እነሱን ስትዘልፉ ውላችሁ ሰው አይሰማንም በማለት ከጓዳችሁ የምትሰሩት ስራ የተጋለጠባችሁ ናችሁ:: ኤልያስ ክፍሌ ከሞቀ ጎጆው ለግብፅ የተማፅኖ ደብዳቤ ሲፅፍ አቀርቅራችሁ አሳልፋችሁ ስደተኞች መፈክር አነገቡ ብላችሁ የምትንጫጩት ናችሁ ጉደኞች:: ትምክህት፣ ጥላቻና ስድባችሁ ዓለምን ጉድ ያሰኘው ናችሁ የታሪክ ጉደኞች::
የግርጌ ማስታወሻ
በደመ ነፍስ ለፃፍከውና በመረጃ ዕጦት/መዛባት ዕርቃኑን ለቀረው የመጀመሪያው ፅሁፍህ የነበረው አድናቂ ብዛት በተለይም ደግሞ ለዘብ ካለውና ስህተትህን ሙሉ በሙሉም ባይሆን በከፊሉ አምነህ ይቅርታ ከጠየቅክበት ፅሁፍህ ጋር ሲነፃፀር እጅግ አሳሳቢ ነው(2000+ ለ 500 የፌስቡክ አዎንታዊ ምላሽ)::  አንተና ቀጣሪዎችህ የአንባቢያችንና የአድናቂያችን ብዛት የአስተሳሰባችን ትክክለኛነ ት መገለጫ ነው ካላችሁ እኔ ደግሞ የምታራምዱት የብሄር ጥላቻ ፕሮፓጋንዳ መረን የመልቀቁ ውጤት ነው እላለሁ:: ትግሬውንስ ስልጣን ቀማን ብላችሁ ነው እንበል፤ ኦሮሞውስ ምን አድርጎአችሁ ነው? ይህን ትልቅ ህዝብ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ከተረባረባችሁበት ሌላው በቁጥር ያልበዛውማ ትምሩኛላችሁ ብሎ የሚያምን ይመስላችኋል? እናንተ ምናልባት ከግራ የቆሙትን ጎትተን ወደ ቀኝ እናመጣቸዋለን ብላችሁ ከሆነ እኔ ደግሞ ሲጀመር የምትጎትቱት ጠንካራ ገመድ ሳይሆን ቀጭን ክር ነው፤ ሲቀጥል ደግሞ የምትጎትቱት እናንተ ብቻ አይደላችሁምና ያቺ ክር ልትበጠስ እየተቃረበች ነች ባይ ነኝ:: የሚያሳስበኝ የክሩ መሳሳት ሳይሆን የዚህ የብሄር ጥላቻ ዘመቻ መዘዝ ነው:: የዛሬዋ ኢትዮጵያ የወደ ፊት ዕጣ ፈንታ የትኛውንም ይሁን በዛሬዋ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚኖሩ ህዝቦችና ብሄሮች ያሉበት ቦታ እንዳሉ መቆየታቸው የግድ ነው:: በሰሜን አማራና ደቡብ ትግራይ፣ ሰሜን ኦሮሚያና ደቡብ አማራ፣ ምስራቅ ኦሮሚያና ኦጋዴን ወዘተ የሚኖሩ ህዝቦችና ብሄሮች ጎረቤት ሆነው ይቀጥላሉ:: በተለያዩ የደቡብ ከተሞች ውስጥ የተለያዩ ብሄረሰቦች በተለይም አማራው ከረጅም ጊዜ አንስቶ እንደሚኖሩት ወደፊትም ይኖራሉ:: እናም የትኛውንም የፖለቲካ አቅጣጫ የሚከተል ለነዚህ ዜጎች የወደፊት ሰላም ቅድሚያ ካልሰጠ “እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል” እንዳለችው አህያ የሚያስብ መሆን አለበት::  ዛሬ በተገኘው አጋጣሚና በየሚድያው የጥላቻ መርዝ እየተዘራ ነገ የሰላም ፍሬ መጠበቅ ወይ ከሞኝነት የመነጨ ነው አሊያም አጉል ግትርነት ነው::  ዛሬ በህወኃት መንግስት የተቆጣጠረው ሚዲያ ቀስ በቀስ ወደ አንጀት ቁስልነት ተሸጋግሮ ባለበት ሰዓት በአንዳንድ ድርጅቶች ቁጥጥር ስር ያሉት ሚዲያዎች ገና ስልጣን ሳይኖራቸው የጨጓራ በሽታ ከሆኑ ስልጣን ቢያገኙማ ወዴት እንደሚሸጋገሩ መገመት አያዳግትም::

ቸር እንሰንብት::
ግርማ ታደሰ
ሃምሌ 9 2013

ጉዱ የማን ሆነና?

ለነገሩ ለእንቶ ፈንቶ መልስ እየሰጡ እሰጥ አገባ መግጠምና ጊዜ ማጥፋት አስፈላጊ ባይሆንም እንቶ ፈንቶ ሲበዛ እውነት የሚመስላቸው ስለማይጠፉ መልስ መስጠት የግድ ይላል::
አንዳንድ ነጥቦችን ላንሳና ወደ ዋናው መልዕክት እሄዳለሁ::
1) ከሰሞኑ በግብፅ UNHCR ፊት ለፊት ሲካሄድ  የነበረው አሁንም እንደ ቀጠለ ነው፤ ይሁንና ከኦሮሞ፣ከግብፅና ከአልጀዚራ ድረ-ገፆች ውጭ ሲዘገብ አይታይም:: እርግጥ አንተና መሰሎችህ እንደ ዜና ሳይሆን  ሰላማዊ ሰልፈኞቹን ለማጥቃት አንድ ሰሞን አንስታችሁታል:: እሱን ወደ ኋላ እመለስበታለሁ::
2) አንተም ሆንክ መሰል ዘላፊዎች ትኩረታችሁን ያደረጋችሁት በመጀመሪያ ቀን ካነገቧቸው ወደ አስር የሚጠጉ መፈክሮች ውስጥ “ኦሮሞዎች እንጂ ኢትዮጵያውያን አይደለንም” የሚለው ላይ ነው:: ስለአንኳር ጥያቄያቸው ሲጀመርም ደንታም የላችሁ፤ ከዚያ በኋላ የት እንደደረሱ የማወቅ ፍላጎትም የላችሁ:: አንዳንድ አስተያየት ሰጪዎችማ ስደተኞቹ ተሰብስበው እስር ቤት ቢታጎሩ ደስ ይላቸዋል::
3) ይሄ “ኢትዮጵያዊነትን አለመቀበል” አስተሳሰብ በ”ኢትዮጵያ አንድነት አማኞች” ዘንድ እጅግ የሚብጠለጠል ቢሆንም አሁን የመጣ ወይንም አዲስ ክስተት አይደለም:: ኦሮሞዎች ብቻ ሳይሆኑ የኦጋዴን ተወላጆች፣የሲዳማ ብሄርተኞችና  ሌሎችም ይሄን አስተሳሰብና እምነት ያራምዳሉ፤ ይህም የራሱ የሆኑ የተለያዩ ምክንያቶች አሉት:: ሰሞኑን ጨርቅ ያስጣላችሁ ዕብደት አደባባይ ሲወጣማ መሃል ሲያንዣብብ የነበረው ሳይቀር (“ንፁህ ኢትዮጵያውን”ን አይጨምርም) ሁሉም በየፊናው “ይሄስ ኢትዮጵያዊነት በአፍንጫዬ ይውጣ – መጀመሪያ (ብሄሩን እየጠቀሰ) ሲዳማ ነኝ ወዘተ” ማለቱን ቀጥሏል::
4)በአንፃሩደግሞ እነዚህን ወገኖች “ኢትዮጵያውያን አይደሉም” የሚሉ “ንፁህ ኢትዮጵያውን”ም አሉ:: ይሄንን አይነት “ኢትዮጵያዊነት” ደግሞ አገሪቱን የሚያስተዳድሩት ጠ/ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ሳይቀሩ በጥብቅ የሚጠየፉት እንደሆነ በአንድ ወቅት ቃለምልልስ ላይ ተናግረዋል:: የኢትዮጵያው መሪ የሚዘልፉትን ዓይነት “ኢትዮጵያዊነት” የኢትዮጵያ መንግስት ግፍ ሰለባ የሆኑት አንቀበልም ቢሉ ምኑ ላይ ነው ድንቁ?
4) እሩቅ ሳንሄድ በ2012 መባቻ ላይ ቀጣሪ ጌቶችህ የ”ዓመቱ ምርጥ ኢትዮጵያዊ” ብለው አበበ ገላውን ሲሸልሙ በዚያው ዓመት እነ ጥሩነሽ ዲባባ በኦሎምፒክ ዓለምን ሲያስደምሙ ነበር:: ታዲያ እነዚህን  ኦሮሞች እንደ “ኢትዮጵያዊ” ሳትቆጥሩ ኦሮሞው “ኢትዮጵያዊ”ነቱን ከጥያቄ ሲያስገባ “እኛ የምንተገብረውን ተረድተው ነው” አትሉም ነበር? ነው ወይንስ አበበ ገላው የቀድሞውን ጠ/ሚኒስትር  መለስ ዜናዊን ተሳድቦ የ”ዓመቱ ምርጥ ኢትዮጵያዊ”ን “ክብር” ስለተጎናፀፈ አንተም ኦሮሞችን ተሳድበህ ልትሸለምበት አቅደህ ነው? እቅድህ ባልከፋ ነበር፤ ነገር ግን ኦሮሞነትህን እንደደበቅከው ብትቆይ ያዋጣህ ነበርና ተስፋ ያለህ አይመስለኝም:: በነገራችን ላይ መለስ ዜናዊን አምርሬ ብቃወምም አበበ ገላው እና አንተ እድሜ ልካችሁን የማትሰሩትን አምባገነኑ ሰው ባንድ ወር እንደሚሰሩ ጥርጥር የለኝም:: ሌላው ቢቀር ይሄን ጣጠኛ ግድብ ያስጀመሩት ሰውዬው ናቸው::
5)የኦሮሞን ጥያቄ ለማጥላላትና ለማሳነስ ልክ አንተ እንዳልከው “የተጨቆኑት ኦሮሞዎች ብቻ ናቸው እንዴ” የምትለዋ በጣም የተለመደች ናት:: ይሄ እውነት ነው፤ ኦሮሞዎች ብቻ ሳይሆኑ ሌሎች በርካታ ብሄሮች ለዘመናት በአምባገኖችና በጨቋኝ ተስፋፊዎች ሲበዘበዙ፣ሲዋረዱና በባርነት ሲሸጡ እንደነደነበር ዛሬም እንዳሉ የታወቀ ነው:: የኦሮሞ ፖለቲካ ድርጅቶች በሙሉ ይሄንን ይገነዘባሉ፤ መቸም እኛ ብቻ ነን ተበዳይ ብለው አያውቁም:: ጥያቄው ማተኮር ያለበት ግን ኦሮሞ ላይ የሚደርሰው ግፍ እንዴትና ለምን ተለየ የሚለው ላይ ነው:: ለዚህ ደግሞ ምስክርነት የሰጡት በኦሮሞ ህዝብ ወዳጅነታቸው የማይታወቁት ስዬ አብርሃና ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ናቸው:: ሁለቱም በእስር ቤት በነበሩበት ወቅት ያስተዋሉትን ሲገልፁ እስር ቤቱ ውስጥ ኦሮሞ ከመብዛቱ የተነሳ “የእስር ቤቱ ቋንቋ ኦሮምኛ/አፋን ኦሮሞ ነው” ብለዋል:: አንዳንድ ጥናታዊ ግምቶች የኦሮሞ ፖለቲካ እስረኛ እስከ 95% ይደርሳ ል ይላሉ:: የአደባባይ ምስጢር የሆኑትን ሌላ ሌላውን ሳንጨምር ይሄ ብቻውን በኦሮሞ ላይ በተለየ የሚደርሰውን ግፍ ባመላከተ ነበር::
ይሄ ጭራ ያስበቀላችሁ የ”ኦሮሞ ፎቢያ” ጉዳይ ሆኖ ነው እንጂ ዋናው አሳሳቢና አንገብጋቢ ጉዳይ አሁን በግብፅ ውስጥ ከለላ የተነፈጋቸው እነዚህ ስደተኞች እስከዛሬ ጥበቃ  እንዴት አያገኙም፤ የወደፊት እጣ ፈንታቸውስ ምንድነው የሚለው ነው:: ችግሩ ያለው ግን ከሞራልና ሎጂክ ውድቀታችሁ ላይ ስለሆነ መነጋገር፣ በቅን መከራከር፣ማስተዋልና መተማመን የሚሉት ባንተና ጌቶችህ ቤት ጨርሶውኑ የሚታሰብ አይደለም::
ለ1 ወር ያክል በተከታታይ ተቃውሞ ሲያሰሙ ማን ዞርብሎ አያቸው? የኢትዮጵያ መንግስትማ ምን ገዶት ያስብላቸዋል:: አይደለም ለ”ዜጎቹ” መብት ሊከራከር እንዲያውም አሁን ከወደቀው የግብፅ መንግስት ጋር በጠረቤዛ ዙሪያ ለመነጋገር የመጀመሪያ ቅድመ ማስጠንቀቂያ የ”ኦሮሞን ድምፅ አትስሙ” ነው መሰል ከውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ቴዎድሮስ አድሃኖም ጋር ከተነጋገሩ በኋላ የቀድሞው የግብፅ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቢሮ ከሳምንት በላይ ሲደረግና በአገራቸው ሲዘገብ የነበረውን የድረሱልን ጥሪ “አላየንም አልሰማንም” እንዳሉ ተዘግቧል:: በትዊተር ተጠቃሚነታቸው ለሚታወቁት ቴዎድሮስ አድሃኖም እኔም “የአባይ ላይ ጦርነት – እምቢ” የሚለውን ፅሁፌን ጨምሮ በተለይም በኦሮሞ ላይ የሚደረገውን እንዴት ዝም አሉት እያልኩ አጫጭር መልዕክት ስልክ ነበር:: ለነገሩ “እኔና መልዕክቴን ከቁምነገር ይቆጥሩታል፤ ኦሮሞን የኢትዮጵያ መንግስት እንደ ዜጋ አይቶት ለህልውናው ይቆማል” ብዬ ሳይሆን እሳቸውም “አላየንም አልሰማንም” እንዳይሉ ብዬ ነው:: የህወሃት ምላሽ የትኛውም ቢሆን አያስገርምም፤ የሚደንቀውና የሚያሳዝነው  ከእንዳንተ አይነቱ “ጋዜጠኛ”ና ተቃዋሚ ነኝ ባይ የሚሰነዘረው ውርጅብኝ ነው::  ከ “ብሄር በፊት hhfdሰብዓዊነት” ስትሉ የነበረው ኦሮሞው በግራና ቀኝ ሰብዓዊ መብቱ ሲጨፈለቅ፣ ከመሬቱ ሲፈናቀል፣ በእስር ቤት ሲታጎር፣ሲገደል፣የገባበት ሲጠፋ፣ሲሰደድ፣ልጆቹ ሲደበደቡና ከትምህርት ገበታ ሲባረሩ የት ነበራችሁ፤ የትስ አላችሁ? ድንቄም ሰብአዊነት! ይባስ ብሎ “ኦሮሞዎች በኢትዮጵያ ውስጥ ፍትህን ይሻሉ” የሚል ዝግጅት ገና ለገና ይቀርባል ሲባል ዓለምን የሚያስደንቅ የስድብና የጥላቻ ውርጅብኝ! ምንም የማታውቀውን ጋዜጠኛ እስኪያስደነግጥ ድረስ! ዝግጅቱ ከቀረበ በኋላ ያለውን ድራማማ ሼክስፒር ራሱ መድረስ ይከብደዋል:: በተለይ ጃዋርን አብስሎ መብላት ብቻ ነው የቀራችሁ:: እኔን የሚገርመኝ ግን ብዙ ጊዜ ስለ ኢትዮጵያ የሞገተውና ገና 30 ዓመት እንኳን ያልሞላው ጃዋር እንዲህ ሱሪ ካስወለቀ ያለማወላወል ኦሮሚያን ነፃ እናወጣለን ብለው ዝንተ ዓመት ሲታገሉ የነበሩት ከእስር ቢፈቱ ወይ ውጭ ያሉት ትግሉን ጠጠር ማረግ ሲጀምሩ ምን ሊኮን ነው? በነገራችን ላይ ይህ የትንሽ ትልቅ ከወደናንተ ሲጠላ ከወደኛ ሲወደድ፣ ከወደናንተ ሲብጠለጠል ከወደኛ ሲወደስ፣ ከወደናንተ ሲናቅ ከወደኛ ሲከበር ላስተዋለና በቅርቡ የኦሮሞ ሳምንትና የአሊ ቢራ በዓል በሚኒሶታ ሲከበር ጃዋርም መሸለሙን ላየ በናንተና በኛ መሃል ያለው ርቀት የትዬለሌ መሆኑን ይገነዘባል::
በተቃራኒው ጎራ ደግሞ ኦሮሞ መሆንህ ኦሮሞን የማጥቃት መብት የሚያሰጥህ ይመስል ዘርህን መቁጠርህ:: አንድም ጊዜ እንኳን ለምንድነው ይሄ ህዝብ እንዲህ የሚሰቃየው፣ ለምንድነው ኦሮሞ በመሆኑ ብቻ የሚታሰረው፣ በአፍሪካ ከሚነገሩ ቋንቋዎች በሶስተኛ ደረጃ የሚቀመጠው ኦሮምኛ ለምንድነው አንድም ነፃ ጋዜጣ የማይታተምበት ያላልክ “ጋዜጠኛ” ዛሬ ዘርህን የምትቆጥር ማንን ለማሞኘት ነው? ስለ እስክንድር ነጋ ሌተ ቀን ስታነበንብ ስለ ሰላሌው ጎበዝ ተማሪ ታዬ ደንደአ(Taayyee Danda’a) መታሰር አንድም ቀን ያልተነፈስክ አስመሳይ ዛሬ ሰላሌን የምትጠራው ማን ይሰማኛል ብለህ ነው? ያንተ ማንነት ነፃነት አያስገኝ፣ ፍትህ አያመጣ፣ ከሰው እኩል አያረግ፣ወይ ከጥቃት አያድን:: ለስም ለስምማ እንኳንስ አንተ በራስህና ለራስህ መናገር እንዲሁም መፃፍ የማትችል ቀርቶ ፈላጭ ቆራጭ የነበሩት ቀዳማዊ ኃይለስላሴም ከኦሮሞና ከጉራጌ ይወለዳሉ:: ግን የሰውዬው የኦሮሞና የጉራጌ ደም ሁለቱን ማህበረሰብ ከብዝበዛ፣ ስድብና የበታችነት ስሜት አላላቀቀ፤ ሰውዬው ራሳቸው ያንን ማንነታቸውን መደበቅ ይፈልጉ እንደነበር ነው የሚነገረው:: እንዲያውም ማንበብና ማወቅ ስለማትፈልግ ወይም ደግሞ እየሰማህ ጆሮ ዳባ ልበስ ብለህ ነው እንጂ የሰላሌው ምርጥ ልጅና ቀድሞ ንጉሱን ከመፈንቅለ መንግስት በማዳን እንዲሁም ኔልሰን ማንዴላን በማሰልጠን የሚታወቁት ጀነራል ታደሰ ብሩ ከጓዶቻቸው ጋር የኦሮሞ የነፃነት ትግልን የጀመሩት በኃይለስላሴ መንግስት ደረጃ “የኦሮሞን ህዝብ በመቶ ዓመት ወደኋላ ለማስቀረት” የነበረውን ዕቅድ ደርሰውበት ነው:: እናም አልተረዳህ እንደሆነ እንጂ የትኛውም ኦሮሞ ከውጭ ከመጣ ጠላት ይበልጥ የራሱን ከኃዲዎች ይጠየፋል:: ይህን የምለው ወይ አንተን ለማስተካከል አሊያም ኦሮሞውን ወጣት ገልቱ ታረጋለህ ብዬ ሰግቼ ሳይሆን ኦሮሞ ያልሆነውን ሌላውን ህብረተሰብ ያለትክክለኛ መረጃ እያወናበድክ በኋላ አለመግባባት እንዳይፈጠር ነው::
በተረፈ የዘፋኙን መልዕክት ስለመረዳትህ እርግጠኛ ባልሆንም ስለጋበዝከን ዘፈን አመሰግናለሁ:: እኔ ደግሞ ይህን ግጥም ልጋብዝህ
” . . .Ni aara naan jedhu obsee hin dabarfatu
Madaa koo kanatti falaxaa itti horfu
Isan an sossobee kunuunse kunuunsee  qoorsu
Isaan guyyaa guyyaan na jalaa boochisu
Miirri dhukkubbii isaa qaama koo bobeessaa
Muddaa mudhiin isaa na dhoweera deemsa
Madaa kootu hin qooru maafan aaruu dhiisa”
ሙሉውን ግጥም (በግርድፍ ትርጉም “ቁስሌ አልደረቀም ለምን አልናደድ” ፀኃፊ ተስፋዬ ብርመጂ) ከጉለሌ ፖስት ማግኘት ትችላለህ:: አሁንም እንደቀድሞው “ማንብብ ሳይጠበቅብኝ አውቀዋለሁ” ብለህ እንደማትዘለው ተስፋ አደርጋለሁ:: ቁቤ አላውቅም ኦሮምኛ አላነብም የሚል የሰነፍ ሰበብ ታመጣለህ ብዬ አልጠብቅም:: “ከልብ ካለቀሱ እንባ አይገድም” አይደል የሚባለው? ፍንፊኔ/አዲስ አበባ የአንደኛ ደረጃ ተማሪ እያለሁ በሁለት ወር የጨረስኩትን አንተ በዚህ እድሜና እውቀት ይከብደሃል ካሉኝ አላምንም::  ምናልባት ኦሮምኛ መማርህ አማርኛን ያስጠፋብኛል ብለህ ሰግተህ ከሆነ በኔ ይሁንብህ፤ አንዳንድ ዘለፋዎችን ያስረሳህ ይሆናል እንጂ ቋንቋው በጭራሽ አይጠፋብህም::
በመጨረሻም አያቶቼ በኦሮምኛ የመከሩኝን ትንሽ ምክር ተርጉሜ ላካፍልህ:: “አንገትህን ቀና አድርገህ ሂድ: ማንነትህ ከማንም ቡራኬ(ወይም ግሳፄ) ሳያሻው ላንተ በቂ ነው:: ራስህን ከመጠን በላይ አትውደድ፤ ነገር ግን እራስህንና እኛን ከሚያስጠላህና የበታች ከሚያረግህ ነገር ራቅ፤ እኛና የወለድናቸው ወላጆችህ እንደምንወድህ አንተ ደግሞ አክብረን፤ ወንድሞችህን ውደድ፤ ለልጆችህም ይህን አስተምር:: ” ምናልባትም አያቶችህና በፅሁፍህ የጠቀስካቸው በኦሮሚያ ውስጥ ስትዘዋወር ያገኘሃቸው አዛውንቶች ተመሳሳይ ምክር ሊመክሩህ ይችሉ ነበር፤ ነገር ግን ቋንቋቸውን አታውቅምና የሚሉትን ስላማትረዳ የሰጡህን እርጎ ብቻ ጠጥተህ ሄድክ:: በወንድሞችህና በልጆቻቸው ላይ ያለምንም ርህራሄ(ምናልባትም በግፊት)  የፃፍከውን አሁን ቢያውቁ እንዴት ይፀፅታቸው ይሆን? ሰላሌ ጉድ ካለ ልጆቼ ለምን ጥበቃ ጠየቁ ብሎ ሳይሆን ያንተና መሰሎችህን እርቢተኝነት አይተው ወንድም በወንድሙ ላይ ሲነሳና በዙሪያው ያለው ሁሉ ዝም ሲል(አንዳንዱም ድንጋይ ሲያቀብል) ታዝበው ነው:: ኦሮሞውንም ሆነ ሰብዓዊነት የሚሰማውን የትኛውንም ማህበረሰብ ጉድ የሚያሰኙት ካገራቸው በግፍ መሰደዳቸው ሳያንስ በስደት በሚኖሩበት በማያውቁት ነገር ሲጠቁ መግቢያ ጠፍቷቸው ከለላ የጠየቁት  ሳይሆኑ በአደባባይ እነሱን ስትዘልፉ ውላችሁ ሰው አይሰማንም በማለት ከጓዳችሁ የምትሰሩት ስራ የተጋለጠባችሁ ናችሁ:: ኤልያስ ክፍሌ ከሞቀ ጎጆው ለግብፅ የተማፅኖ ደብዳቤ ሲፅፍ አቀርቅራችሁ አሳልፋችሁ ስደተኞች መፈክር አነገቡ ብላችሁ የምትንጫጩት ናችሁ ጉደኞች:: ትምክህት፣ ጥላቻና ስድባችሁ ዓለምን ጉድ ያሰኘው ናችሁ የታሪክ ጉደኞች::
የግርጌ ማስታወሻ
በደመ ነፍስ ለፃፍከውና በመረጃ ዕጦት/መዛባት ዕርቃኑን ለቀረው የመጀመሪያው ፅሁፍህ የነበረው አድናቂ ብዛት በተለይም ደግሞ ለዘብ ካለውና ስህተትህን ሙሉ በሙሉም ባይሆን በከፊሉ አምነህ ይቅርታ ከጠየቅክበት ፅሁፍህ ጋር ሲነፃፀር እጅግ አሳሳቢ ነው(2000+ ለ 500 የፌስቡክ አዎንታዊ ምላሽ)::  አንተና ቀጣሪዎችህ የአንባቢያችንና የአድናቂያችን ብዛት የአስተሳሰባችን ትክክለኛነ ት መገለጫ ነው ካላችሁ እኔ ደግሞ የምታራምዱት የብሄር ጥላቻ ፕሮፓጋንዳ መረን የመልቀቁ ውጤት ነው እላለሁ:: ትግሬውንስ ስልጣን ቀማን ብላችሁ ነው እንበል፤ ኦሮሞውስ ምን አድርጎአችሁ ነው? ይህን ትልቅ ህዝብ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ከተረባረባችሁበት ሌላው በቁጥር ያልበዛውማ ትምሩኛላችሁ ብሎ የሚያምን ይመስላችኋል? እናንተ ምናልባት ከግራ የቆሙትን ጎትተን ወደ ቀኝ እናመጣቸዋለን ብላችሁ ከሆነ እኔ ደግሞ ሲጀመር የምትጎትቱት ጠንካራ ገመድ ሳይሆን ቀጭን ክር ነው፤ ሲቀጥል ደግሞ የምትጎትቱት እናንተ ብቻ አይደላችሁምና ያቺ ክር ልትበጠስ እየተቃረበች ነች ባይ ነኝ:: የሚያሳስበኝ የክሩ መሳሳት ሳይሆን የዚህ የብሄር ጥላቻ ዘመቻ መዘዝ ነው:: የዛሬዋ ኢትዮጵያ የወደ ፊት ዕጣ ፈንታ የትኛውንም ይሁን በዛሬዋ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚኖሩ ህዝቦችና ብሄሮች ያሉበት ቦታ እንዳሉ መቆየታቸው የግድ ነው:: በሰሜን አማራና ደቡብ ትግራይ፣ ሰሜን ኦሮሚያና ደቡብ አማራ፣ ምስራቅ ኦሮሚያና ኦጋዴን ወዘተ የሚኖሩ ህዝቦችና ብሄሮች ጎረቤት ሆነው ይቀጥላሉ:: በተለያዩ የደቡብ ከተሞች ውስጥ የተለያዩ ብሄረሰቦች በተለይም አማራው ከረጅም ጊዜ አንስቶ እንደሚኖሩት ወደፊትም ይኖራሉ:: እናም የትኛውንም የፖለቲካ አቅጣጫ የሚከተል ለነዚህ ዜጎች የወደፊት ሰላም ቅድሚያ ካልሰጠ “እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል” እንዳለችው አህያ የሚያስብ መሆን አለበት::  ዛሬ በተገኘው አጋጣሚና በየሚድያው የጥላቻ መርዝ እየተዘራ ነገ የሰላም ፍሬ መጠበቅ ወይ ከሞኝነት የመነጨ ነው አሊያም አጉል ግትርነት ነው::  ዛሬ በህወኃት መንግስት የተቆጣጠረው ሚዲያ ቀስ በቀስ ወደ አንጀት ቁስልነት ተሸጋግሮ ባለበት ሰዓት በአንዳንድ ድርጅቶች ቁጥጥር ስር ያሉት ሚዲያዎች ገና ስልጣን ሳይኖራቸው የጨጓራ በሽታ ከሆኑ ስልጣን ቢያገኙማ ወዴት እንደሚሸጋገሩ መገመት አያዳግትም::

ቸር እንሰንብት::
ግርማ ታደሰ
ሃምሌ 9 2013

Saturday, July 6, 2013

Kitaaba Haarawaa: Kudhaama Seenaa

Kitaaba Haarawaa: Kudhaama Seenaa

Kitaaba maqaanisaa Kudhaama Seenaa jedhamu ,obbo Leellisaa Aadaa Bantiin barreeffamee maxxanfamee bahee jira. Kitaabni kun Seenaa saba oromoo fi uummata Kuush, Seenaa saboota Amaaraa, Tigiree, Agaw, Shinaashaa fi kan isaan fakkaatan, seenaa dhalootaa fi babal’ina Amantii Kiristaanaa fi Isilaamaa, akkasumas Aadaa, Duudhaa fi amantii Waaqeffannaa ilaalchisee qorannoo fi ragaa bal’aa waliin ibsa.
Kitaaba kana dubbisuun hubannoo fi beekumsa Seenaa fi Eenyummaa keenya irratti qabnu, tokkummaa fi garaagarummaa Amantii Waaqeffannaa, Kirisitaanaa fi Isilaamaa gidduu jiru, walitti dhufeenya Aadaa fi Amantiin qabu xiinxaluu fi hubachuuf nu gargaara. Kun dhugaa ta’uu mirkaneeffachuuf Kudhaama Seenaa bitaa dubbisaa!
Gadaa.com
Yoo kitaaba kana dubbiftan dhaamsa isaa qaamaa fi qalbiitti kudhaammattu, akkasumas dhagaa tokkoon shimbira lama rukuttu. Tokko, Seenaa kanaan duna hin dubbisiin ykn hin dhageenye argattu. Lama, guddinaa fi dagaagina Hogbarruu Afaan Oromoof gahee keessan gumaachitu.
Walmalee hin qabnu, walhaa tumsinu!

Friday, July 5, 2013

VOICE OF OROMIA: Jawarawi Harekat Or an Intentional Criminalization...

Jawarawi Harekat Or an Intentional Criminalization Of the Oromo Nationalist?

Fayyis Oromia | July 5, 2013
On February 5, 2013, Ethiopia’s only and publicly funded Television Station, ETV, aired a controversial documentary during prime time in violation of an outstanding court injunction. Oddly subtitled “Boko Haram in Ethiopia”, Jihadawi Harekat – Arabic for “jihadi movement” – ­denounces leaders of Ethiopia’s year-long protest movement for alleged links to foreign terrorists. That criminalization of the Ethiopian Muslims’ legitimate question of right in excercising their religion without any interference from the government was not surprisingly the first fictious “documentary film” produced by the regime to criminalize civic or political movements in the Ethiopian empire. Similar criminalization of the Oromo national liberation movement (the OLF) was undertaken some years back.
Parallel to such malicious move of the ruling Tigrean elites, recently the nostalgic Amhara elites, who do want to impose an assimilative Ethiopia and Ethiopianism on the Oromo in particular, and on all the other nations and nationalities of the empire in general, also produced and published a “documentary film” with a title “Jawar Mohammed- A Muslim OLF Radical – Ethiopians Out From Oromia” as shown here: http://www.youtube.com/watch?v=4rb7Xjo4hWs . Is this Jawarawi harekat or a criminalization of the young Oromo nationalist, Jawar? What an interesting parallel between both the rival Abyssinian elites of the Amhara and Tigrai, when it comes to the criminalization of any Oromo individual nationalist or any Oromo national liberation organization in order to silence this subjugated nation.
The currently ongoing discussion regarding the controversal Oromo nationalist, Jawar Mohammed, started with the seemingly well thought restructuring of the Oromo hisory by an Ethiopianist Oromo scholar, Dr Fikre Tolassa, who wrote an appeal open letter to one of the ODF (Oromo Democratic Front) leaders, Dr Bayan Asoba (  http://www.gadaa.com/Beyana-Suba-1.pdf ). This new version of the Oromo history and the demands directed to the ODF in order to reverse the use of Qubee (Afaan Oromo alphabet), to adore the Ethiopian flag and to accept Ethiopian nationalism at the cost of Oromian nationalism ignited a series of responses and debates between the two contesting nationalists (Ethiopianists and Oromianists). One of the responses was the suggestion of fostering future common home, Great Oromia, instead of Ethiopia, which I forwarded:http://gadaa.com/oduu/20124/2013/06/06/the-common-home-great-oromia-as-a-win-win-solution-for-the-conflict-between-the-pro-independence-oromo-and-the-pro-unity-amhara/ .
Then followed a well organized campaign and discussion in the Ethiopian as well as the Oromian medias. The explicit intention of the campaign sounded “we want to promote a constructive dialogue between the Ethiopian nationalists and the Oromian nationalists, who do respectively persue two diametrically opposite politcal goals, but have one common enemy, the Woyane, which is now hindering their move”. This debate and discussion was interesting and it was very inviting at the beginning. Gradually some protagonists from the Ethiopianist camp started to put a precondition for the discussion. They started to impose Ethiopia and Ethiopiawinet on the Oromianists, who claim to have Oromia as a country and Oromiummaa as their national identity, at the same time rejecting the demand of owning Ethiopia and Ethiopiawinet.
Even some of the protagonists in the Ethiopian medias started to take side and denigerate Oromia and Oromiummaa to the extent of intimidating the Oromo nationalists, who wanted to assert Oromia as a future independent state, instead of envisioning a united Ethiopia. This conflict lead to a hot discussion in which the Oromo nationalists vehemently rejected Ethiopia as their future land and Ethiopiawinet as their identity. On the contrary they asked the Ethiopianists to arrange for the future common home, Great Oromia (naming the future democratic federal state as Oromia, instead of Ethiopia). Surprisingly this counter attack has driven the Ethiopiansts crazy; they were very angry; they asked “how dare you try to change the name of this holy land given to us from God?” These right extremist Ethiopianists even strated to ”intimidate” the Oromo nationalists in the discussion forums. The intended dialogue between the Amhara and the Oromo at the paltalk level changed into the confrontation between the two groups. Of course the Woyane agents and cadres enjoyed this conflict and as usual poured a kerosine on the fire.
It was amidst this circumstance that the journalist in Aljazira asked Jawar Mohammed a very good question: “are you Oromo first or Ethiopian first”?http://stream.aljazeera.com/story/201306102025-0022818 . The answer to the question was cristal clear: “I am Oromo first; Ethiopian identity is imposed on me” This reply from Jawar made the already crazy Ethiopianists to take off their cloth and declare a cyber war against him. They decided to invite him to an interview and persuade him to apologize. They did as they planned and the answer they got in the interview was not what they expected, but the re-assertion of his firm position regarding Oromia and Oromiummaa. What a liberating stand from Jawar! Oromo nationals were proud of him; Ethiopianists were more mad at him. They started a charachter assasination, criminalization, denigeration and even went to the extent of collecting a petition against him.
Jawar, who was once seen as a young moderate intellectual and was respected by the Ethiopianists as he first started to criticize the OLF and spoke for the possible union of autonomous nations in the Ethiopian context as a better alternative to an independent republic of Oromia, is now regarded as “a naive young Oromo, who doesn’t have experinece and insight” when it comes to the deep political problems in the empire. Overnight, the Ethiopianists changed him from an angel to a devil; they talked and wrote all negative things about him; the highlight being the video clip presented as a “documentary: Jawarawi Harekat” as I mentioned above. The malicious campaign against this brilliant Oromo talent is still going on.
But, is this approach of the Ethiopianst elites regarding the Oromo nationals a new phenomen? Didn’t they, throughout their history, adore and use Oromo talents as long as the Oromo nationals served their institutions and their interest, just to discard the servants, when they think the serevants are no more working for them? Was it not like this during Minilk, H/Sillasie, Mengistu and even Meles era? Are they not still seaking Oromo talents, whom they want to use? To have a look about Oromo talents in Habesha political club, read more: http://www.ethiopianreview.com/forum/viewtopic.php?f=2&t=24770 . Here we can see, how the Abyssinians got profit from the politcal game by the Oromo professionals, but played in the club of and for the interest of the ruling Habesha elites. Then, is it surprisng when they wanted to use the modern day Oromo talents like Birtukan Midhagsa, Jawar Mohammed….etc and get disappointed by facing the reality that these talents are not “their loyal servants” as they expectred?
I think the era of getting Oromo political talents playing for Habesha club is slowly, but surely, dwindling. The Oromo are getting enough insight that Abyssinian nationalism, being masked with Ethiopiawinet, is the anti-thesis of Oromian nationalism (Oromiummaa). The two nationalisms are competing to win the hearts and minds of the Oromo nationals. That is what nowadays going on in a very intensified form. The Abyssinian elites seem to have waged a coordinated campaign against Oromia and Oromiummaa. To be effective, they are using few Oromo natioanls with the Ethiopianist mentality as we hear in the following audio record: http://www.zehabesha.com/ethiopian-oromos-responded-angrily-to-jawar-mohammed-poisonous-statement/ . Is this using an Oromo against another Oromo something new? When we see at the recent history of the Oromo subjugation and the hitherto rule by Abyssinian elites, there was no regime in the empire, who could win the struggle against the Oromo without using such Oromo collaborators. The same phenomena is still going on.
What ever the Abyssinian elites do try, the Oromo national liberation struggle is slowly, but surely, getting momentum; more and more Oromo are becoming assertive and radical to push for free Oromo people and an independent Oromia. The least and minimum demand of the Oromo is self-rule of the Oromian state within a true Ethiopian union/federation; the main objective being an independent republic of core Oromia; of course the best option is an independent Great Oromia or the transformation of the Ethiopian empire towards the Oromian union. There is nothing less than converting Ethiopia into this Great Oromia, which can be a guarantee for the unity and the territorial integrity seeked by the Abyssinain elites. Now the case of Jawar is an interesting phenomen, in which the foes and the friends of the Oromo national liberation movement are clearly seen and separated. The foes are still doing their best to criminalize Jawar and the friends are united more than ever to show a solidarity to his clear position on Oromia and Oromiumma. All Oromo nationalists are now singing together the same song of ‘no compromise on Oromia and Oromiummaa’. That is why I dared to ask: Jawarawi harekat or an intentional criminalization of the Oromo nationalist? I think for the Oromo national liberation camp, it is the harekat, whereas in the Abyssinian camp the usual criminalizazion of the genuine Oromo nationalists is going on. Jawar can capitalize on the support he got and play the card smartly to lead the harekat towards a success. May Rabbi/Waaqa help us use this harekat for the intensification of the Oromo national liberation struggle.

Wednesday, July 3, 2013

Korii Gamtaa Kutallee ABO Godiina Awurooppaa Milikiin Xumurame!

Korii Gamtaa Kutallee ABO Godiina Awurooppaa Milikiin Xumurame!

Kora Waxabajjii 28-29 kan miseensa fi ummata irraatti argamudha haala qabsoo bilisummaa Oromoo, haala siyaasaa adduunyaa, xinxala baalaa kan latan miseensa shanee gumii fi I/G Jaarmiyaa fi Siyaasaa ABO J/ Abba Caalaa Lataa , MSG Dr. Dagafa Abdissa, akkasumas miseensoota gumii sabaa ABO biyyaa Awurooppaa jiratn qooda irraa fhudhatan yoo ta’u koraa haalii qabsoon bilisummaa oromoon gaggeefammu irraatti gilalame fi miseensooni dhaaba gaaffii fi yaada furmata irraatti latan ture.akkasumas ummani oromoo nannoo Oslo jiratn haala qabsoo oromoo ABOn hoogannamu irraa jiru, dhimma araaraa dhaabota bilisummaa fi walabummaa oromiyaa gaggeessan giddutti demma jiru irraatti gaaffii fi deebii baalaan latame yoo ta’u sagantaa bashannaann aadaa oromoo kan sirbitoonii beekamoon irraa qooda fudhatan nagaa fi milkiin xumurame jira.

OLF_Oslo2013_1ABO
OLF_Oslo2013_2ABO
OLF_Oslo2013_3ABO
OLF_Oslo2013_4ABO
OLF_Oslo2013_5ABO
OLF_Oslo2013_6ABO
OLF_Oslo2013_7ABO

Tuesday, July 2, 2013

VOICE OF OROMIA: Virtue of Secularism for Oromiyaa | Oromiyaaf Gaar...

VOICE OF OROMIA: Virtue of Secularism for Oromiyaa | Oromiyaaf Gaar...: Virtue of Secularism for Oromiyaa | Oromiyaaf Gaarummaa Amantalaa Oromo are one nation. They had democratic past from time immemorial....

Virtue of Secularism for Oromiyaa | Oromiyaaf Gaarummaa Amantalaa

Virtue of Secularism for Oromiyaa | Oromiyaaf Gaarummaa Amantalaa



Oromo are one nation. They had democratic past from time immemorial. Historically, Oromiyaa had one religion. That religion did not interfere in the affairs of state. In the same manner the state did not interfere in exclusively religious matters. That did not mean that there was no support for each other. Both political (Luba) and religious (Qaalluu) institutions had areas of cooperation in cultural and ritual matters. But secularism had given the nation an overall guidance in times of peace and war. True Oromo did not only respect religion but was also known for its tolerance of difference in thoughts. Discussing our heritage helps us understand our present. So we should not lend our ears to evil wishers that intend to divide us.With time we will certainly find the way that suits all of us. The more we inquire and look at our surrounding
Oromoon saba tokkicha. Dubbee demokraatumma yeroo hin yaadatamne kaasanii qabu. Akka seenaatt Oromiyaan amantee tokkicha qabdi turte. Amantichi dhimma finnaa keessa hin seenu. Akkasumas finnaan addatt dhimma amantee waan ta’e keessa seenuun safuu ture. Sana jechuun bakki itt waldeggeran hin turre jechuu miti. Dhaaboti Lubaa fi Qaallu aadaa fi hoodaan bakka walitt dhufan qabu. Haata’u malee yeroo nagaa haa ta’u lolaa amantalummaan (ilaalchi amantee alaa) masaka waliigalaa sabichaaf kennaa ture. Oromoon dhugaa, amantee ulfina kennuu fi adda addumaa yaadaaf wal danda’uun beekama. Dhaalmaa ofi irratt mari’achuun haala amma keessa jirru qayyabachuuf nama gargaara.
 critically, the more we develop consciousness about ourselves and the world we live in, then we realize the value and love we owe to our fellow Oromo with whom we have common country and common kaayyoo of liberation. Then we also come to understand in depth the essence of Oromummaa. Oromiyaa is a land of many religions. Therefore it has no better alternative than adopting secularism, if the nation has to survive in unity. Following we shall try to see what we mean by it and the advantage it can have for Oromo society.By secularism we mean noninterference of religion in the affairs of the state be it administration, public education or other political affairs. In the same token the state has no business to interfere in individual activities of religious concern. In short it means faith is one’s own while state belongs to all in common. That is based on the principle that the country belongs to all people under the state irrespective of what religion they prophesy. And each individual has freedom of thought and is subject to his or her conscience alone. If one religion is entertained as state religion the state can have bias against all others. That in turn affects all rights of individual citizens.During the days of emperors of Ethiopia Tawaahidoo religion and state were inseparable. The state provides the arms and church the guiding ideology. For its service church was given a third of the land. That means it was a share holder in the stake of the country. After the emperor church and state were separated and more or less the privileges of the church were stopped. But interference of state in church affairs continued to this day. The influence the state had in firing and appointment of heads of the church can be cited as evidence. Though the state declared itself a secular state yet it has extended its intrusion to other religions as well. First it banned association of Waaqeffataa. Now interfering in Muslim religion it has provoked unforeseen protest ever.Many Ethiopianist activists seem to bring to memory the old maxim, “Christian island in a heathen and Muslim sea”. Their problem is inability to integrate history and democracy. Some still take the Orthodox Church, the tricolor banner, and the Habashaa state as their sacred institutions. For this reason the failed to develop different outlook to that of their fathers. For non Habashaa the Habashaa “sacred” are symbols of their downfall, carried by the colonizer when marching to subdue them. To push them forward at this time helps only to widen the gap between peoples rather than breaching it. Church and state together oppressed and exploited farmers that were their kin. They later together colonized free people to their south and mercilessly robbed them. A formation of secular state after the revolution of 1974 was thought to give some hope. The church is now a private spiritual institution run by believers supposedly not a partner of the state. The church instead of remaining partner to the state started to depend on contributions of those that followed it on their own free will. Previously it lived on forced contribution of other believers. That has to be remembered.Concept of modern secularism was probably introduced in western Christian countries. It seems that originated from shortcomings of divine laws in responding to demands of developments in knowledge and technology. When discussing secularism one has to bear in mind that it does not mean atheism. All citizens including rulers have freedom of thought and the right to worship in any manner they like. State law protects that right without discrimination.
That will be possible only if the state does not entertain any religion in particular. The state sanctions no religion; that means there is no state religion or does the state become religious. Religion has to be kept out of governance in a multi-religion state but should be protected for individuals. Freedom of association is the right of all groups including religious groups.
Inhabitants of a country face several problems in their worldly life. They need to solve such problems together. Advancement in technology, environmental developments, protection against decease, hunger and the elements require worldly methods like scientific researches. Religious tools are different for different religions and are for advancement of individual spiritual wellbeing. They are not common to all inhabitants of the land. Therefore for people’s material life difficulties, a common all encompassing method is required. Secularism advocates good for the advantage it gives to all members of society on this earth without any exclusion. In religion good is advocated more for the benefit it has for life after death. Therefore to claim our country together, to develop common economic life, language and culture we have to have laws common to all of us.
We can learn from history on how theocratic states persecuted the minority for heresy or apostasy. And also how many scientists and philosophers ended on the stake or beheaded? We do not want that to be repeated. Under secular democratic state individual and minority rights are protected. Advance in science and other fields of knowledge are encouraged. There will not be discrimination for creed, gender, race or color. Everyone has the right to be treated equally without discrimination and pursue any trade, religion or discipline of one’s choice.
Coming to Oromiyaa it is hoped that all nationalists will be on the same page in their struggle for independence and against tyrannical rule. Together they will make sure that all individual and group rights including those of religion of fellow nationals are not interfered with by any external or internal force. The abuse of individual rights should be taken as an abuse against the written and unwritten constitution of the nation.
Except Waaqeffannaa all Oromo religions have people of the same faith outside Oromiyaa. Groups may try to enroll external help for internal discordance. If that happens it could lead to unending international tag of war that can be catastrophic for survival of the nation. Therefore it is incumbent with each national to act responsibly in matters of national integrity and sovereignty. Their innocent utterances could be misinterpreted and open a loophole through which saboteurs could sneak in. They may even require to study in depth what their faith teaches. To borrow from the words of the Bible (Mathew 22:15-22) “Give back to Caesar what is Caesar’s and to God what is God’s”. A similar version is cited from Hadith ((en Wikipedia.org, Islam and secularism) “If a question relates to your worldly matters you would know better about it, but if it relates to religion then to me it belongs.” Those are said to be words of the Holy Prophet. Some analysts smell sanctioning of secularism in both quotes.
Theoretically all those that prophesy religions that originated in the Middle East are said to be brothers and no boundary line should separate them. In reality no country has spared another because they had similar religions. Evidences are history of European and Arab countries. The Arabs would not have attacked another Arab country in coalition with Christians.
The same with Europeans. For all national interest came first. Nationalism has so far overcome even the most aggressive internationalism of the communists that promised good life for all working peoples of the world. Our national interest to live in stable peaceful environment and maintain control over our resources and defending our sovereignty should be our common primary objective. Only Oromummaa will be our guide to achieve that.
Present Oromiyaa we said is the land where there are different faiths. No faith is superior to the other. The Oromo have struggled for their birth rights since they were colonized. They were denied their human rights which include individual, civil and political rights. Their religions were relegated to second class or to nonexistent. Their relentless struggle has forced the Ethiopian state to accept secularism in which there is no state religion or religious state. For a nation, to live in peace is indispensable to be stable. In Oromiyaa their rallying cry for freedom and independence is Oromummaa. Oromummaa is Oromo world outlook of liberation that takes all human beings as equals and takes no any group as superior to any other. Oromo society like many others has different groups be them social, religious, tribal or ethnic. To administer all these with justice, equality and without discrimination there must be a body of laws that govern them separate from their religious dogmas and group ethos. For that the secular method is a panacea.
Now at a time when we are struggling for our independence and when all odds are against us to raise a sectarian debate is no less than a distraction, for that matter a sabotage. It is not only being denied our legitimate rights to implement our right to national self determination but our rights of worship and expression are being muffled by the enemy. Be them rights of individuals or groups all belong to our people and to protect them is our common concern. No right denied to a citizen makes freedom of the nation complete. Therefore we have to condemn together the interference of the empire state in citizens’ right of worship. We also oppose any suggestion that takes this as a pretext and try to mess up with our national integrity. Let it be also known that any utterance that refers to Oromo nation as a “gosa” is taken as contemptuous and so unfriendly. The recent solidarity meeting in Minneapolis for our compatriots struggling back home has to be appreciated. For this writer, the speech made by the young Oromo, Jawar Mohammed is appropriate for the occasion. But different people may give different interpretation to any speech or writing; all are entitled to their opinion. But any comment should have addressed the issues not the person. In that way we can learn from each other’s strong and weak points. These issues have far reaching consequences and must be handled without any bias or idiosyncrasy. Unless the speech is evaluated line by line, point by point, and is based solely on bias against the speaker it could lead one to mistaken conclusion. Let all have genuineness and tolerance towards each other. Let us give priority to our beloved Oromiyaa’s interest. Our struggle for independent homeland and free people shall continue. Hand in hand till victory with Oromummaa!
Ibsaa Guutama
June 2013
Kanaaf kanneen hamaa nuu hawwanii fi gargar nu qooduu fedhaniif gurra qeensuu hin qabnu. Deemsa yeroo keessa kan nuu tolutt akka baanu mamii hin qabnu. Yoo iyyaafataa deemnuu fi naannaa keenya qeeqaan laallutt kaanu, caalaatt of baruu fi addunyaa keessa jirruu hubachuu eegaluun, nafii fi jaalala lammii keenya Oromoo, waliin biyya waloo fi kaayyoo bilisummaa tokko qabnuuf waan baafnuuf akka ofirraa qabnu qayyabachuu eegalla. Achumaan annisaan Oromummaa gadifageenyaan nuugalutt ka’a. Ammaaf, Oromiyaan biyya amantee hedduutii. Tokkummaa see eeggattee jiraachuuf amantalummaa guddifachuu malee filmaata biraa kan qabdu hin fakkaatu. Kanatt haansinee sun mal jechuu akka ta’ee fi anjaa Oromiyaaf qabaachuu danda’u ilaaluu haa yaallu.Amantalummaa yeroo jennu hala amanteen dhimma gara bulchaa, barumsa ambaa yk dhimma malbulchaa biraa ilaalu keessa hin galle jechuufi. Akkasuma finnaanis dhimma amantee ilaalu keessa galuu hin qabu jechuu dha. Gabaabaatt amanteen kan abbaa, finnaan kan walii tahuu fudhachuu jechuu dha. Sun akeeka, garagarummaa amanteen jiru utuu hin laalin, biyyattiin kan namoota finnicha jala jiranii hundaati jedhu irrati bu’uurfama. Tokko tokkoon namaa, mirga bilisummaa yaadaa, kan seexaa saa qofaan masagamu qaba jechuu dha. Yoo amanteen tokko fo’amee akka amantee finnaa ta’u godhamee, finnichi jara hafan hunda irratt dhiibbaa tolaa hin taane gochuu danda’a. Sunimmoo mirgoota nambiyyaan qabu hunda tuqa.Bara nugusa nugusoota Itiyoophiyaa, finnaa fi amanteen Tawaahidoo gargar hin jiran turan. Finnaan hirree yeroo gumaachu amanteen ilaalcha masagaa kenna ture. Kanaaf amantooti hafan baras hangam akka gadi ilaalamaniif itt cobamaa ture ni yaadatamaa. Olaantummaa amantee tokkoon amantoota biraa irratt lamuu akka roorrifamu kan barbaadu jira hin fakkaatu. Tajaajila saafi amanteen Tawaahidoon mootota waliin angoo fi qabeenya hirmataa jiraate. Nugusicha duuba amantee fi galmastaanni (church) seeraan gargar bahan jedhame. Qabeenyi saas akkuma qabeenya dhaabota biraa kan finnaa ta’e. Keessaayyuu finnaan dhimma galmastaanaa keessa galuu hin dhiisne. Muudammii fi ari’amuun matoota amantichaa sanaaf ragaa dha. Sun mirga bilisummaa yaadaa tuquu jechuu dha. mirga sana irra ejjennaan amantalummaan gar tokkoon haalame jechuu dha. Dursee Waldaa Waaqeffannaa cufee. Amma amantee Islaamaa keessa harka galfachuun mormii kanaa dura argamee hin beekne kaasee jira. Abbaan hirree eenyuunu kophaatt hin dhiisu.Itophistooti qasaawota ofiin jedhan hedduun jecha “Laaqii Kiristinaa garba awaamaa fi Islaamaa keessaa” jedhu qaabachuutt kan ka’an fakkaata. Rakkinni saanii seenaa fi demokrasii wal fudhachiisuu dadhabuu dha. Kaan ammayyuu amantee Tawaahidoo , faajjii halluu sadanii fi finnaa Habashaa ulfoo ta’uutt fudhatu. Kanaaf abboolii saanii irra ilaalcha addaa guddifachuu hin dandeenye. Habashamitii hundi wanti habashaaf “ulfoon” isaaniif mallattoo kufaatii saanii kan Habashaaan qabachuuf fudhatee itt duule ta’uu hin irraanfatani. Yeroo amma yaada dulloomaa fulduratt dhiibuun kaarra gidduu saanii jiru dhiphisuu irra kan baldhisuu ta’a. Moototi fi galmistanni qoteebulaa firoota saanii ta’an hacuucaa fi qorqaa jiraatani. Booda biyyoota kibba saanii jiran koloneeffatanii gara laafina tokko malee waliin saamaa turani. Warraaqsa 1974 duuba finnaa amantalaan uumamuun hedduu abdachiisee ture. Galmistannis miiltoo finnaa tahuun hafee gumaacha amantoota saan jiraachuutt ka’uutu himama. Duratt gumaacha amantoota biraan jiraata akka ture kan irraanfatamu miti.Rimsammi amantalummaa ammayyaa tarii biyyoota Kiristinnaa Dhihaatiin eegalame ta’a. Akka fakaatutt sana kan maddisiisee serri ayyaanaa gaaffilee guddina beekumsaa fi teknoloojiin ka’an deebisuuf hanqina qabaachuu dha. Yeroo waa’ee amantalummaa dubbannu kan nammuu beekuu qabu amantalummaan amantee dhabuu yk waqanqabnee jechuu akka hin taane. Nambiyyooti hundii fi bulchooti saanii bilisummaa yaadaa fi mirga akka fedhaniti uumaa saaniif hoo qubaa galchu qabu. Seerri finnaa faanfana malee sana kabachiisa. Sun kan danda’amu yoo finnaan addati amantee tokko hin mararfanne. Finnaa demokraatawaan amantee kamuu galmeessuu malee hayyama kennuu tahitaa hin qabu. Sana jechuun amantee finnaa kan jedhamu hin jiru, finnaanis amantee qabachuu hin danda’uu jechuu dha. Biyya amante hedduu qabu keessatt amanteen malbulchaa keessa seenuu hin qabu; garuu abba tokkootaaf amanteen kabachiifamuu qaba. Bilisummaan waldaan qixaawuun, mirga murnoota hundaa kan murnoota amantees dabalatuu.
Ilmoon namaa jireenya addunyaa kanaa irratt rakkina hedduutu isaan mudata. Rakkinoota akkasiifi laguu malee waliin furmaata soquutu irra eegama. Teknoolojiin guddachuu, misa naannaa, dhibee, beela fi qilleensa hamaa irra of eeguun, oguma addunyaa kana irraa, kan akka qormaata mirkanbeekawaa gaafata. Meesharkaan amantee ayyaanawummaa jireenya abba tokkootaa gabbisuu qofaaf dhimma baasa. Jiraattota biyyichaa hundaaf kan waloo miti. Kanaaf rakkina waatattaa namootaa furuuf mala waloo hunda haammatu barbaachisa. “Dansummaan, akka amantalaatt kan madaalamu anjaa inni garagarummaa malee miseensota hawaasaa hundaf kennuuni. Amanteef garuu “dansummaan” kan madaalamu tolaa inni jireenya du’a duubaaf argamsiisuuni. Finnooti amantee akkamitt murnoota bucuu gantummaa fi adda ta’uun fixaa akka turan seenaan galmeesseera. Ogeeyyii, beekotaa fi raagoti meeqa fannoo ibidaa irratt akka gubatanii fi akka mormi irra qela’ma tures dhageenyeerra. Finnaa demokratawaa jalati garuu mirgi abba tokkootaa fi murnoota bucuu seeraan eegama. Guddinni mirkanbeekii fi dirree beekumsaa hundi ni jajjabeeffama. Amantee, saala, sanyii fi bifaan faanfanamuun hin jiratu. Hundi walqixxummaan ilaalamuu, akkasumas hojii, amantee fi barumsa barbaade hordofuuf mirga qaba.
Waaqeffannaa malee amantooti Oromiyaa keessa jiran hundi kanneen walfakkaatan alaa qabu. Murnooti waldhabdee keessaaf, alaa tumsa galmeeffachuu ni yaalu ta’a. Sun taanaan balaa jireenya sabichaa dorsisu kan sabgidduu garasii fi garanatt walharkisiisuu dhuma hin qabne fiduun ni mala. Kanaaf tokko tokkoon sabboonota tokkummaa fi mo’ummaa sabichaa waan ilaalu irratt kan hojjetaniif abbawumaa fi itt gaafatama akka qaban hubachuutu irra eegama. Wanti isaan qulqullumaan afaanii baafatan akka hamaatt furamee qaawwaa hankaaksitooti keessa luuxan uumuu dandaha. Utuu yaada dheedhiin gad hin bahin waan amanteen saanii barsiisu sirritt hubatanii bilcheessuun dansa. Waa’ee seera jireenya lafaa irrat wanti raagoti jedhan jira ta’a. Qooqota Macaafa qulqulluu irra ergifachuuf (matewos 22:15-22) “Egaa mootichaaf kan fudhachuun ta’u kennaa; Waaqayyoofis kan fudhachuu isaaf ta’u kennaa! ” jedha. Haddis irraas barruu walfakaataan dhahameera (en Wikipedia.org, Islam and secularism). Yoo gaaffin tokko hariiroo kee biyya lafatt ejja ta’e ati waa’ee saa caalaatt beekta, garuu you hariiroo amanteett ejja ta’e kan kiyya ta’a.” Sun qooqta Raajicha Qulqulluuti jedhama. Namooti sana lachuu akka amantalummaa hayyamanitt fudhatan jiru.
Yaadaanmaliin, amantee Baha Gidduu maddanitt kan bulan hedduun nuti obbolaa dangaan gargar nu hin baafne jechuu yaalu. Dhungaan saa garuu amantee tokko qabna jedhee kan walii hilee hin jiru. Seenaan Awuropaa fi biyyoota Arabaa kanaaf ragaadha. Arabooti Kirstinnota irra goranii biyyoota Arabaa hin rukutan turani. Awuropotis akkasuma. Hundaaf fedha saba saaniitu dura dhufaa. Sabboonummaan, hanga yoonaa sabgiddummaa buubaa koministotaa kan jireenya gaarii hojjetaa addunyaa hundaa wareegu irrayyuu haanee jira. Akeeki waloon qabnu inni bu’uuraa fedha sabummaa keenya kan naannaa tasgabii fi nagaa qabu keessa jiraachuun, madda qabeenya keenya too’annee mo’ummaa keenya irraa hamaa ittisuu dha. Sana bakkaan gahachuuf Oromummaa qofatu masagaa waloo nuu kenna.
Oromiyaan biyya amantoota hedduuti jenneerra. Amanteen tokko kan biraa hin caalu. Oromoon erga qabamanii mirga saanii dhalootaaf qabsaawaa jiru. Mirgoota saanii kan mirga abba tokkee, noolaa fi malbulchaa dabalatu haalamaa jiraatani. Amanttoti saanii sadarkaa lammaffatt yk hamma hin jirreeti gadi buufamani. Qabsoo walirraa hin citneen, mootummaan Itiyoophiyaa amantee finnaati kan jedhu addati akka hin qabaanee fi finnichis amantee akka hin qabne fudhachuu dirqisiisani. Amantee kan qabu nama qofa. Sabi tokkoo nagaa qabeessaa fi tasgabbaawaa ta’uuf sun barbachisaa dha. Oromiyaa keessatt walabummaa fi bilisummaaf, akka waliin dhaabbatan kan godhu Oromummaa dha. Oromummaan ilaalcha addunyaa Oromoon bilisummaaf qabu kan Ilmoon namaa hudndi walqixxee fi eenyuu, eenyuu ol akka hin taane fudhatu. Jaalbiyyummaan qabsaawotaa Oromummaa keessaa madda. Hawaasi Oromoo akka hawasa hallee hawaasoma haa tahu, amantee, gosa yk lammoomaan murnoota adda addaa qaba. Hunda qajeeltuu, walqixxummaa fi faanfana malee bulchuuf, seerri yadcichaa amantee fi hooda murnootaa ala tahe, jiraachuu feesisa. Sanaaf falli saa amantalummaa dha.
Yeroo bilisummaa keenyaaf qabsaawaa jirru fi wanti halle nuun mormaa jiru kana waa’ee murneessaa afarsuun karaarraa nu maqsuu yk nu hankaaksuu abbalu gaditt hin laalamu. Mirga hiree saba ofii ofiin murteeffannaa hojiirra olfachuu qofa osoo hin ta’in, mirgi keenya amantee fi bilisummaan yaadaa ukkaanfamaa jira. Mirga abba abbaa haa tahani kan murnootaa Oromiyaa keessaa hunda waliin hamaa irraa ittisuun nu ilaala. Mirgi nambiyyaa tokko illee yoo haalame bilisummaan sabichaa guutuu hin ta’u. Kanaaf finnaan empayeraa mirga amantee nambiyyoota keenyaa keessa seenuu waliin balaleffachuutu nurraa gaafatama. Kana sababfachuun kan dhimma tokkummaa keenyaa keessa lixanii laaquu barbaadanis ni sokkaana. Jechii saba Oromoo akka gosaatt dhiheessuu aggaamu, jecha tuffii agarsiisu, kan firummaa barbaadu akka hin taanes hundaan beekamuu qaba. Walgahiin tumsaa ummata keenya muslimotaa qabsoo irra jiruuf, Meniyapolisitt dhiheenya ta’ e kan dinqisiifamuu qabu. Haasaan dardara Oromoo Jawaar Mohammediin hasawamee akka barreessaan kun hubatutt kan hala jiru waliin deemu. Yabboo kam irratuu maalummaa Oromummaa akka dhagahamutt himuun sabboonaa carraa sana argate irra kan eegamu. Garuu nammi hundi waan hasawamee fi barreeffamu irratt furaa ofii kennuun hin hafu; yaadi abbaa hin dhorgamu. Haa ta’u malee qeeqi kamuu namichatt osoo hin ta’in qabate irratt xiyyeeffachuutu irra jiraa. Yoo sun ta’e dadhabinaa fi jabina keenya irraa wanti barruu fi walbarsiifnu ni jiraata. Qabateen kun itt baha fagoon gahan waan qabuuf wal ciiga’aa fi miira ofii alatt ilaalamuu qaba. Haasicha sararaa sararaan, tuqaa tuqaan kanatu bade, sanatu tole jennu malee dubbataa ciicachuu qofa irratt yoo darbatame nama dogoggorsa. Ol adeemaa keenya akki itt busheessinuu fi jajjabeessinu malamuu qaba. Hundi dhugummaa fi danda’ummaa waliif haa qabatu. Durfannoo fedha Oromiyaa jaallannuuf haa kenninuu. Qabsoon keenya biyya walabaa fi ummata bilisaa itt fufa. Hanga bilisummaatt harka walqabannee haa jogaanu.
Ibsaa Guutama
Waxabajjii 2013